مهر بررسی كرد؛
حمله به شناور ایرانی در خزر اهداف اوکراین از گسترش دامنه درگیری چیست؟
سیاسی: حمله تجاوزکارانه اکراین به شناور ایرانی فراتر از یک اقدام محدود، تلاشی برای فشار بر تهران و مسکو بود؛ اقدامی که برای کی یف و حامیانش هزینه های سیاسی و راهبردی سنگینی بوجود می آورد.
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: حمله متجاوزانه اکراین در صبح روز شنبه سوم مرداد به یک شناور تجاری ایرانی در دریای خزر، به انفجار کشتی، شهادت یک ملوان و زخمی شدن یک نفر دیگر انجامید. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران این تعرض را اقدامی خصمانه و جنایت کارانه خواند و کاردار اکراین را برای اعتراض رسمی احضار کرد.
کی یف هم انجام عملیات دوربرد مقابل چند شناور در دریای خزر را پذیرفت اما کوشید با طرح ارتباط این شناورها با انتقال محموله های نظامی، حمله به یک هدف تجاری و کشته شدن خدمه آنرا توجیه کند! این اقدام نشان داد که دولت اکراین برای جبران ناکامی های خود در میدان جنگ، از هدف قراردادن منافع کشورهای دیگر و نقض امنیت کشتیرانی غیرنظامی هم پرهیز نمی کند.
از نگاه ناظران، اهمیت این حادثه تنها به خسارت واردشده به یک کشتی محدود نمی شود بلکه عبور عامدانه اکراین از محدوده های پیشین جنگ و انتقال ناامنی به دریای خزر را آشکار می کند. این پهنه آبی طی دهه های گذشته با وجود اختلافات سیاسی میان کشورهای ساحلی، از حضور نظامی قدرت های فرامنطقه ای و درگیری مستقیم جنگ اکراین دور مانده بود. حمله به شناور ایرانی را می توان قسمتی از همان الگوی فشار چندلایه ای دانست که دشمنان ایران بعد از ناکامی در تحریم، تهدید نظامی، عملیات اطلاعاتی و ایجاد آشوب داخلی دنبال کرده اند با گشودن کانون های پراکنده تنش، محاسبات امنیتی تهران را پیچیده تر کنند.
با این حال، تجربه پروژه های پیشین نشان داده است که افزایش تعداد جبهه های فشار الزاماً به تغییر رفتار ایران منجر نمی شود و در خیلی از موارد، هماهنگی تهران با شرکای منطقه ای و بین المللی را تقویت می کند.
سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه یک شنبه چهارم مرداد، این اقدام را نقض آشکار منشور سازمان ملل دانست و اشاره کرد که حمله با تحریک رژیم صهیونیستی و با هدف کشاندن اروپا به دامنه گسترده تری از جنگ انجام شده است. وی همین طور در تماس با کایا کالاس مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، تاکید کرد که این اقدام فرصت طلبانه نمی تواند بی پاسخ بماند.
اکنون این پرسش مطرح می شود که دولت اکراین با انتقال عملیات خود به دریای خزر و هدف قراردادن شناور تجاری ایرانی، چه اهداف سیاسی، نظامی و ژئوپلیتیکی را دنبال می کند؟
رمزگشایی از اهداف پشت پرده اوکراین
حمله به شناور تجاری ایرانی را نمی توان صرفا اقدامی محدود در امتداد جنگ روسیه و اکراین ارزیابی کرد. انتخاب هدفی ایرانی در پهنه ای دور از خطوط اصلی نبرد نشان میدهد که اکراین می خواهد دامنه عملیات خودرا از مواجهه با روسیه فراتر ببرد و منافع کشورهایی را هدف قرار دهد که آنها را در جبهه مقابل خود تعریف می کند.
نخستین هدف کی یف را باید در راهبرد گسترش حملات دوربرد جست وجو کرد. اکراین در ماه های اخیر تلاش نموده است مسیرهای حمل و نقل، بنادر و شبکه های لجستیکی در رابطه با روسیه را حتی در مناطق دور از جبهه هدف قرار دهد. ورود به دریای خزر هم این پیام را منتقل می کند که کی یف در نظر دارد هیچ مسیر ارتباطی با روسیه را از تیررس عملیات خود خارج نداند. در عین حال، هدف قرار دادن شناوری با پرچم و خدمه ایرانی نشان میدهد که این اقدام افزون بر فشار بر مسکو، حامل پیامی مستقیم برای تهران هم بوده است.
یکی از مهم ترین اهداف این عملیات، بالارفتن هزینه روابط ایران و روسیه به حساب می آید. تهران و مسکو طی سالهای قبل همکاریهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و ترانزیتی خودرا گسترش داده اند و دریای خزر هم یکی از حلقه های اصلی ارتباط میان دو کشور را تشکیل می دهد. کی یف تقلا می کند با تهدید منافع تجاری ایران، تهران را تحت فشار قرار دهد تا در سطح مناسبات خود با روسیه تجدیدنظر کند و ادامه این همکاری را با هزینه های امنیتی همراه ببیند.
این محاسبه، شناخت نادرستی از رفتار ایران را آشکار می کند. تجربه دهه های گذشته نشان داده است که تهدید مستقیم و فشار خارجی، تهران را به عقب نشینی راهبردی وادار نمی کند بلکه انگیزه ایران را برای تقویت بازدارندگی و تعمیق همکاری با شرکای خود بالا می برد. بر همین اساس، حمله اکراین می تواند برعکس هدف طراحان آن، به هماهنگی بیشتر تهران و مسکو برای محافظت از کشتیرانی، تبادل اطلاعات و مواجهه با تهدیدهای پهپادی در دریای خزر منجر شود.
هدف دیگر کی یف به جنگ روایتها ارتباط می یابد. اکراین با طرح افترا انتقال محموله های نظامی، کوشید مرز میان شناور تجاری و هدف نظامی را مخدوش کند و برای اقدام خود پوششی رسانه ای بسازد. با این وجود، شواهد مستقل و قابل راستی آزمایی در رابطه با ماهیت نظامی فعالیت کشتی ایرانی ارایه نشده است. تثبیت چنین روایتی می تواند به کی یف امکان دهد هر شناور، بندر یا مسیر تجاری در رابطه با ایران و روسیه را بدون ارایه اسناد معتبر، قسمتی از شبکه نظامی معرفی نماید و زمینه حملات بعدی را فراهم سازد.
لایه دیگر این عملیات، پیوندزدن پرونده ایران با جنگ اکراین و افزایش فشار سیاسی غرب بر تهران است. دولت اکراین تلاش می کند ایران را نه کشوری خارج از میدان نبرد، بلکه قسمتی از جبهه پشتیبان روسیه معرفی نماید تا حمایت های مالی و نظامی بیشتری از اروپا دریافت کند. حمله به یک شناور ایرانی و سپس نسبت دادن آن به فعالیت نظامی، می تواند برای کی یف ابزاری تبلیغاتی باشد تا کشورهای اروپائی را به تشدید فشار مقابل جمهوری اسلامی تشویق کند.
در همین چارچوب، سخنان سید عباس عراقچی در رابطه با تحریک رژیم صهیونیستی هم اهمیت پیدا می کند. گشوده شدن کانون های جدید تنش در پیرامون ایران، با منافع تل آویو برای پراکنده کردن توان سیاسی، اطلاعاتی و دفاعی تهران هم خوانی دارد. حتی بدون اثبات هماهنگی مستقیم میان کی یف و رژیم صهیونیستی، اقدام اکراین در عمل همان هدفی را تامین می کند که دشمنان ایران طی سالهای قبل دنبال کرده اند؛ یعنی افزایش تعداد جبهه های فشار و تحمیل هزینه های مستمر به جمهوری اسلامی.
اوکراین همینطور امکان دارد با این عملیات درصدد آزمودن واکنش ایران و کشورهای ساحلی خزر باشد. نحوه پاسخ تهران، سطح هماهنگی ایران و روسیه و موضع سایر کشورهای ساحلی می تواند خطوط قرمز و ظرفیت بازدارندگی منطقه را برای کی یف روشن کند. اگر این تعرض با واکنشی متناسب رو به رو نشود، احتمال تکرار عملیات مشابه افزایش خواهد یافت اما تشکیل پاسخ هماهنگ سیاسی، حقوقی و امنیتی می تواند هزینه چنین اقداماتی را برای اکراین و حامیان آن افزایش دهد.
در سطحی گسترده تر، این حمله با راهبرد چندجبهه ای کردن فشار مقابل ایران هم خوانی دارد. دشمنان جمهوری اسلامی بعد از ناکامی در تحریم، تهدید نظامی، عملیات اطلاعاتی و ایجاد آشوب، می کوشند کانون های پراکنده تنش را در پیرامون ایران فعال کنند و منابع کشور را میان چند حوزه تقسیم کنند.
با این حال، تجربه پروژه های پیشین نشان داده است که چنین فشارهایی نتوانسته اند ایران را به تغییر محاسبات راهبردی وادار کنند. اقدام اکراین هم بالاتر از آنکه نشانه ابتکار و قدرت باشد، تلاش دولتی را بازتاب می دهد که می خواهد هزینه ناکامی های خودرا به کشورهای دیگر منتقل کند و با گسترش بی ضابطه میدان جنگ، حمایت غرب را حفظ کند.
هزینه های یک ماجراجویی پرخطر؛ از انزوای کی یف در خزر تا تقویت همکاریهای ضدتهدید
نخستین پیامد این تعرض، بالارفتن هزینه حقوقی و سیاسی اکراین خواهد بود. حمله به شناور تجاری ایران و شهادت یکی از خدمه آن، روایت کی یف در رابطه با پایبندی به قواعد بین المللی را با تناقضی جدی رو به رو می کند، چونکه اکراین برای توجیه عملیات خود تا حالا شواهد مستقل و قابل راستی آزمایی در رابطه با ماهیت نظامی کشتی ایرانی ارایه نکرده است.
واکنش رسمی ایران و محکومیت این اقدام از جانب کشورهای مجاور خزر از قبیل ترکمنستان هم نشان داد که کشورهای ساحلی حاضر نیستند دریای خزر را به میدان عملیات یک بازیگر غیرساحلی تبدیل کنند. ادامه این مسیر می تواند جایگاه اکراین را در بین کشورهای منطقه تضعیف و آنرا به عامل ورود ناامنی به یکی از باثبات ترین پهنه های اوراسیا تبدیل کند.
پیامد دوم متوجه حامیان اروپائی کی یف خواهد بود. دولت های اروپائی که پشتیبانی از اکراین را با دفاع از حاکمیت کشورها و نظم بین المللی توجیه می کنند، حالا باید در رابطه با حمله به یک شناور تجاری و کشته شدن ملوان ایرانی پاسخ دهند. تماس عراقچی با کایا کالاس و تاکید او بر بی پاسخ نماندن این اقدام، اتحادیه اروپا را در مقابل مسئولیتی سیاسی قرار داده است، چونکه سکوت یا پشتیبانی از کی یف می تواند اعتبار ادعاهای حقوقی اروپا را تضعیف کند. اکراین با این اقدام، بجای جلب حمایت بیشتر، متحدان خودرا درگیر دفاع از عملیاتی کرده است که احتمالا هزینه دیپلماتیک آن از موفقیت نظامی محدودش بیشتر خواهد شد.
این حمله می تواند از نظر راهبردی هم نتیجه ای معکوس برای کی یف و طراحان فشار مقابل ایران بوجود آورد. هدف قرار دادن منافع ایران بجای ایجاد فاصله میان تهران و مسکو، زمینه هماهنگی بیشتر دو کشور در حوزه اطلاعات دریایی، مواجهه با پهپادها و محافظت از مسیرهای تجاری را فراهم می آورد.
هم زمان، نگرانی مشترک کشورهای ساحلی از ورود جنگ به دریای خزر می تواند همکاریهای امنیتی منطقه را تقویت کند و فضای عملیاتی اکراین را محدودتر سازد. در چنین شرایطی، عملیاتی که برای ضربه زدن به پیوند ایران و روسیه طراحی شده است، امکان دارد همان پیوند را عمیق تر کند و سازوکارهای بازدارنده جدیدی را مقابل کی یف به وجود آورد.
در نهایت، تعرض به کشتی ایران می تواند اکراین را وارد رویارویی غیرضروری با کشوری کند که تا حالا خودرا طرف مستقیم جنگ روسیه و اکراین تعریف نکرده بود. کی یف با گسترش بی ضابطه میدان جنگ، تعداد مخالفان خود را زیاد می کند، منابع متحدانش را درگیر جبهه های تازه می کند و اعتبار سیاسی خودرا در بین دولت های مستقل می کاهد.
تجربه پروژه های پیشین دشمنان ایران هم نشان داده است که فشار، تحریم و تهدید نتوانسته است تهران را به تغییر راهبردی وادار کند؛ از این رو، این ماجراجویی هم بجای تضعیف ایران می تواند به انزوای بیشتر اوکراین، بالارفتن هزینه های حامیان آن و تقویت همکاریهای منطقه ای مقابل مداخله گری خارجی منجر شود.
به طور خلاصه، در همین چارچوب، سخنان سید عباس عراقچی در ارتباط با تحریک رژیم صهیونیستی هم اهمیت پیدا می کند. حمله به شناور تجاری ایران و شهادت یکی از خدمه آن، روایت کی یف در ارتباط با پایبندی به قواعد بین المللی را با تناقضی جدی مواجه می کند، چراکه اکراین برای توجیه عملیات خود تا حالا شواهد مستقل و قابل راستی آزمایی در ارتباط با ماهیت نظامی کشتی ایرانی ارائه نکرده است. اکراین با این اقدام، به جای جلب حمایت بیشتر، متحدان خودرا درگیر دفاع از عملیاتی کرده است که احیانا هزینه دیپلماتیک آن از موفقیت نظامی محدودش بیشتر خواهد شد.
منبع: سیاسی
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب